De delicatessenzaak van de Lower East Side is geen restaurant en geen winkel, maar iets ertussenin. Aan de ene kant een vitrine met vlees, aan de andere kant een handvol tafels met formica bladen, en daartussen een snijder die al dertig jaar dezelfde beweging maakt. De buurt telde rond 1930 honderden van die zaken, vrijwel allemaal geopend door Joodse families uit Midden- en Oost-Europa. Er zijn er nu nog een stuk of vijf over, en juist daardoor is elk van die adressen een klein museum geworden dat toevallig ook eten serveert.
Pastrami is een kwestie van geduld
Het gerecht waar de buurt om bekendstaat begint bij een taai stuk rundborst. Dat ligt eerst dagen in pekel, met knoflook, koriander en peperkorrels, en gaat daarna in een rub van zwarte peper. Vervolgens komt het uren in de rookkast en ten slotte nog eens uren in de stoomkast, tot het vet zacht genoeg is om onder een mes uiteen te vallen. De hele bewerking beslaat bij de meeste zaken tussen de zes en de tien dagen.
Wat er daarna gebeurt, is minstens zo belangrijk. Het vlees wordt met de hand gesneden, dwars op de draad en dik genoeg om vast te houden. Een machine snijdt sneller en gelijkmatiger, maar drukt het vocht eruit, en dat is precies het onderdeel dat een broodje van vijfentwintig dollar rechtvaardigt. Het beleg blijft daarom bewust karig: twee sneden roggebrood, een streep mosterd, verder niets. Wie er mayonaise bij vraagt, krijgt in sommige zaken een blik terug dat zwaarder weegt dan een berisping.
De augurken op tafel horen bij het geheel en zijn geen versiering. Er staan er meestal twee soorten: de volledig gezuurde, donkergroen en zacht, en de half gezuurde, nog knapperig en fris. Ze breken door het vet heen en maken een tweede hap mogelijk. In een goede zaak worden ze in eigen vaten gemaakt en gratis bijgevuld.
In het kort
- Ontstaan: rond 1900, met de immigratie uit Roemenië en Polen.
- Bereiding: zes tot tien dagen pekelen, roken en stomen.
- Snijden: met de hand, dwars op de draad.
- Brood: rogge met zuurdesem, nooit wit.
- Erbij: mosterd, augurken en een glas cel selderijfrisdrank.
Van buurtvoorziening naar bezienswaardigheid
De teruggang begon niet met de smaak maar met de huur. Toen de Lower East Side vanaf de jaren tachtig van karakter veranderde, verdwenen de vaste klanten en verdrievoudigden de vierkantemeterprijzen. De zaken die het redden, deden dat door een tweede leven te beginnen als bestemming: verzendpakketten door het hele land, een winkeltje met souvenirs, en een rij op zaterdag die tot om de hoek staat. Katz’s Delicatessen hangt vol foto’s van bezoekers, en het bordje bij tafel 34 verwijst naar een filmscène uit 1989 die de zaak beroemder maakte dan het vlees ooit had gekund.
Toch is het karakter van een buurtvoorziening niet helemaal weg. Doordeweeks tussen drie en vijf is het stil, staan de snijders te praten en kost een halve pastrami minder dan een lunch in Midtown. Dat is het uur waarop de zaak nog het meest lijkt op wat zij ooit was: een plek waar het eten uit noodzaak lang bewaard moest blijven, en waar die noodzaak per ongeluk een keuken heeft opgeleverd.
Vier adressen die het volhielden
| Zaak | Adres | Bekend om |
|---|---|---|
| Katz’s Delicatessen | 205 East Houston Street | Pastrami op rogge, met de hand gesneden |
| Russ & Daughters | 179 East Houston Street | Gerookte vis, sinds 1914 in dezelfde familie |
| Yonah Schimmel Knish Bakery | 137 East Houston Street | Knishes met aardappel en kool |
| Essex Market | 88 Essex Street | Overdekte markt met een tiental oude kramen |
Meer lezen
etenDim sum in Chinatown, van karretje tot kaart
4 juni 2026
etenEten op straat: de halal carts van Midtown
28 mei 2026
etenDe bagel van New York, een broodje met geschiedenis
14 mei 2026
etenEen Culinaire Verkenning
16 april 2024



